مژار و گفتوگۆیەکی گەرم و پڕ لە زانیاريى و چارەسەری دروست، دامەزراوەی ڤیژن بۆ لێکۆڵینەوەی ستراتیجی کرد بە هۆڵی نەشتەرگەری بۆ چارەسەری ئەو کێشە و برینە ستراتیجییانەی هەرێم هەیەتی لەناو دامەزراوە سەربازی و ئەمنییەکانی عێراقدا. 

شارەزایانی ئەمنی و سەربازی، پسپۆڕان ئەکادیمیست و حزب و لایەنە پەیوەندیدارەکان، رەخنە، سەرنج، پێشنیاز و دیدگاکانیان بۆ چارەسەرکردنی لاوازیی پێگەی کورد لە ناو دامودەزگا سەربازییەکانی عێراقدا، خستە ناو ئەو پاکێجەی دامەزراوەی ڤیژن کە دەبێتە رێڕەوی چارەسەر بۆ ئەم گرفتە. 

رێژەی کورد لە دامەزراوە سەربازی و ئەمنییەکانی عێراق سفرە

سەرپەرشتیاری ئەم دیدارە گرنگەی دامەزراوەی ڤیژن فەریقی یەکەم جەبار یاوەر ئەمینداری پێشووی هێزەکانی پێشمەرگە بوو، کە ئێستا سەرۆکی بۆردی ئاسایشی نیشتمانیی دامەزراوه‌كه‌يه‌، تێیدا باسی لە کەموکوڕی، هۆکار و رێگرییەکانی بەردەم رۆڵ و پێگەی کورد لەو دامودەزگا عێراقییانەدا کرد، تاوەکو بتوانن بە هێزەوە کاریگەرییان لەسەر بڕیارە گرنگەکان هەبێت. سەرباری ئەوەش بە داتا و ژمارە ئەو بەرپرس و پلە باڵایانەی کوردیشی پیشانی میوانانی گفتوگۆکەی ڤیژندا، کە لە عێراقدا هەن. 

بەپێی داتا نیشاندراوەکان، کورد لەڕووی رێژە و رۆڵ و کاریگەرییشەوە بەبەردەوامی لە پاشەکشەدایە، جەبار یاوەر ئەمەی بە پێچەوانە لەگەڵ رەوتی گرنگیپێدانی عێراق وەسفکرد، کە پێچەوانەی هەرێمی کوردستان، لە عێراق لەدوای 2003وه‌ گرنگییەکی زۆر بە لایەنی سەربازی و ئەمنی دەدرێت، "پێگە و رۆڵی کورد لەو دامەزراوانەی عێراقدا ئێستا سفرە" ئەمە قسەی جەبار یاوەر سەرۆکی بۆردی ئاسایشی نیشتمانیی دامەزراوەی ڤیژن بوو. 

پێشێلکردنی دەستووری عێراق و ماددە دەستوورییەکانی پەیوەست بەم پرسە بێبەری نین لە کەمی ژمارە و رێژەی کورد لەم ناوەندانەدا، هەرچەندە ژمارە بڕیار لە هەبوونی رۆڵ لە بڕیاردان نادات، بەڵام پێشێلکردنی ئەو ماددە دەستووریانەی کە ماف دەدات بە پێکهاتەکانی عێراق بەپێی ژمارەیان بەشدارییان هەبێت لە دامەزراوە سەربازی و ئەمنییەکانی عێراقدا هۆکارێکی کاریگەری کەمبوونەوەی کوردە لە ناو دامودەزگا ئەمنی و سەربازییەکاندا. 

ئەمە هۆکارێکە بۆئەوەی پشکی کورد لە دامەزراوە ئەمنییەکانی عێراقدا کەمببێتەوە بەراورد بە رابردوو، بەجۆرێک لە پێشووتردا پێگەی کورد لەو دامودەزگایانەدا لە ٪12 بوو. بەڵام ئیستا دابەزیوە بۆ لە ٪1 . ئەم ژمارانە لەلایەن فەریقی یەکەم جەبار یاوەرەوە خرایەڕوو.

"ناکۆکییەکانی پارتی و یەکێتی قوڕی کردووە بەسەر میللەتدا"

بەشداربووانی گفتوگۆ کراوەکەی دامەزراوەی ڤیژن، رای جیاواز و سەرنجی جیاواز لەهەمان کاتدا پێشنیازی جیاوازیشیان بۆ چارەسەر هەبوو، بەپێی وتەی کەمال شاکر فەریقی یەکەمی خانەنشین لە هێزەکانی پێشمەرگە، بەپلەی یەکەم خەمساردیی ئەو پێکهاتە سیاسییەی لە هەرێمی کوردستان هەیە بۆ دیاریکردنی ستراتیجی بەشداری و پێگەی کورد لەو دامەزراوانەدا هۆکاری پاشەکشەی کورد و کەمبوونەوەی رێژەی بوونی کوردە لەوێ. 

لەکاتێکدا کەمال شاکر باسی لە هەوڵەکانی یەکێتی لەم رووەوە کرد لە رابردوودا بەبێ دەستدرێژکردنی پارتی هەر ئەوەش هۆکاربووە بۆ نەگەیشتنە ئەنجامی هەوڵەکانی یەکێتی،  لەبەرامبەردا ئاری هەرسین بەرپرسی لقی چواری پارتی دیموکراتی کوردستان لە سلێمانی، دژی ئەوەبوو کە تەنیا یەک لایەن کەمتەرخەمی ئەم پرسە گرنگە بێت و وتی، "سەرچاوەی هەموو کێشەکان پەرتەوازەیی کوردە هەموو لایەنەکان و بەتایبەتیش دوو لایەنە سەرەکییەکە (پارتی و یەکێتی) هۆکاری ئەم پەرتەوازەییەن، واتە هەم پارتی و هەم یەکێتی هۆکارن بۆ کەمی پێگە و لاوازیی رۆڵی کورد لە دامەزراوە سەربازی و ئەمنییەکانی عێراقدا". 

بەپێی وتەی ئاری هەرسین میللەت باجی گەورەی ئەم پەرتەوازەیی و ناکۆکیانەی پارتی و یەکێتی و لایەنە کوردییەکانی داوە و دۆخەکەی بەمشێوەیە وەسفکرد، "بەهۆی ناکۆکییەکانی خۆمانەوە (پارتی و یەکێتی) قوڕمانکردووە بەسەر میللەتی کورددا". 

لە هەرێمی کوردستاندا زیاتر لە 400 هەزار پێشمەرگە و ئەندامانی هێزە ئەمنییەکانی تر هەن، بەڵام لەگەڵ بوونی ئەم ژمارە زۆرەی کەسانی شارەزا و پسپۆڕی ئەمنی و سەربازی، لە بەشێک لە پۆستە باڵاکانی دامەزراوە ئەمنی و سەربازییەکانی عێراقدا، پێگە و بوونی کورد سفرە، بەمانایەکی تر هیچ پۆست و بەرپرسیارێتییەک لە بەشێک لەم دامودەزگایانەدا بۆ کورد نییە.

لە عێراق لە کۆی 13 دامودەزگا و دامەزراوەی ئەمنيى و سەربازيى ریژەی بوونی کورد تێیاندا خۆی دەدات لە 1-2٪ کە ئەمەش بەراورد بە 23 ساڵی رابردووی حوکمەتەکانی دوای پرۆسەی ئازادیی عێراق کەمترین رێژەیە.  

دەستووری عێراق دەرچەی چارەسەرە بۆ کورد

بۆچوونی پسپۆرانی یاسایی و دەستووری بۆ چارەسەری ئەم گرفتە لەدەوری ماددە دەستوورییەکانی عێراق دەسوڕایەوە، د. سانا کەمال پسپۆڕی یاسایی، لایەنە کوردییەکان بە کەمتەرخەم دەزانێت لە پشتگوێخستنی دەستوور و پێیوایە دەبێت لەڕێگەی پێداگری لە ماددە دەستوورییەکانەوە ئەم مافە زامن بکرێت کە چاوی کورد بەتەواوی لەسەر ماددەی (9)ی دەستووری عێراقی بێت، چونکە ماف دەدات بە کورد بەپێی رێژە و ژمارەی دانیشتووان بوونی هەبێت لە دامودەزگا ئەمنی و سەربازییەکاندا. 

بەڵام فەرید ئەسەسەرد سیاسەتمەدار، تێڕوانینێکی پێچەوانەی هەیە و دەستوور و یاسا بە رێگەچارە نازانێت، چونکە وەکو خۆی دەڵێت، "هەرێمی کوردستان و دەسەڵاتدارانی هەرێم دەمێکە ویستیان هەیە بۆ دوورکەوتنەوە لەعێراق، ئەوان ئێستا عێراق وەک پایتەختی خۆیان و قوڵایی ستراتیجی سەیرناکەن بەڵکو وەک شوێنێک بۆ تەمویلی هەرێمی کوردستان لێیدەڕوانن". 

بۆیە بەبۆچوونی فەرید ئەسەسەرد ئەم کێشەیە پەیوەندیدارە بە ویستی دەسەڵاتدارانی هەرێمی کوردستانەوە بۆ بوونیان لە بەغداد و ناوەندە سەربازییەکاندا، هەروەها ئەو کەسانەی دەبێت بچنە ئەو پۆستانەوە، ئێستا وەکو پێشوو ئامادەیی و ویستیان نییە بۆ کارکردن لەناو حکومەتی عێراقدا بۆ چارەسەری ئەمە کورد دەتوانێت کەسانی شارەزا لە ناوچە جێناکۆکەکانی وەک کەرکوک و خانەقین و ناوچەکانی تر بنێرێت بۆ ئەو پۆستانە. 

هەروەها کورد بەتایبەتتر پارتی و یەکێتی، ئێستا هێندەی کێشەیان لەسەر پۆستە وزارییەکان و وەرگرتنی وەزارەتەکانە هێندە خەمیان بۆ پۆستە سەربازییەکان نییە ئەوان وەزارەت و باڵیۆزەکانیان مەبەستە، ئەمە تێڕوانینی فەرید ئەسەسەرد بوو. 

" ئیدارەی تره‌مپ پێشنيازى تێكه‌ڵكردنى پێشمه‌رگه‌ له‌گه‌ڵ سوپاى عێراق ده‌كات"

شوان داودی، ئەندامی پێشووتری ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، بۆشايى دیدگای کوردی لە دامەزراوە ئەمنی و سەربازییەکاندا بۆ هۆکار و پاڵنەرێکی بنچینەیی ئەم پرسە گێڕایەوە، ئەو پێیوایە کورد درەنگ کەوتووە لە خەمخواردنی ئەم بابەتەدا و دەڵێت، "هەرێم ئێستا لە مەترسیی ئەو غیابە تێدەگات کە چەندین ساڵە پشتگوێیخستووە، دەبێت کورد بزانێت ئەوانەی دەچنە پۆستە باڵا سەربازی و ئەمنییەکان کەسانی سەربازی بن نەک لەسەر بنەمای سیاسی دابنرێن و هیچ شارەزایی و توانایەکیان نەبێت بۆ دورستکردنی کاریگەریی لە بڕیارەکاندا". 

پرۆفیسۆر. دکتۆر. یەریڤان سەعید، توێژەر و مامۆستای زانکۆ لە ئەمریکا باسی لەو بۆشاییەکرد کە ناکۆکی نێوان لایەنەکانی هەرێمی کوردستان لەلای ئیدارەی ئەمریکا دروستیکردووە و وتی، "بەهۆی ئەوەی هەر لایەنێک دەچێتە واشنتۆن و لۆبی بۆ خۆی دەکات ئەمریکا ئێستا تێڕوانینی بۆ کورد لاواز بێت بەهۆی پەرتەوازەیی کوردەوە، چونکە حکومەت لۆبی بۆ خۆی ناکات بەڵکو لایەنەکان دەیکەن، ئەمەش زیانی بە پێگەی کورد گەیاندووە". 

هەروەها باسی لە بوونی بۆچوون و تەنانەت پێشنیازێکی مەترسیداریش کرد لەناو ئیدارەی ئێستای ئەمریکادا سەبارەت بە هێزەکانی پێشمەرگە کە پێیانوایە دەبێت هێزی پێشمەرگە تێکەڵ بە سوپای عێراق بکرێت و بخرێتە چوارچێوەی وەزارەتێکی بەرگریی نوێوە لە عێراق. 

لە گفتوگۆکەی دامەزراوەی ڤیژندا، لەگەڵ ئەوەی هۆکاری کەمی پێگە و رۆڵی کورد خرایەڕوو، سەرنجی تەواو لەسەر پیشنیازەکان بوو بۆ دۆزینەوەی دەرچەی چارەسەری ئەم گرفتە. 

نه‌هێشتنى ناكۆكييه‌ ناوخۆييه‌كان چاره‌سه‌رى كێشه‌كانى به‌غداد ده‌كات

پێشنیازی بەشداربووان و شارەزایانی ئەم مژارە گرنگەی دامەزراوەی ڤیژن بە پلەی یەکەم جەختی لە یەکگرتووی و یەکدەنگی کورد و لایەنە کوردییەکان دەکردەوە، بەشێکیان پێیانوایە چەقی چارەسەری کێشەکان نەهێشتنی ئەو ناکۆکییە ناوخۆییەیە کە ئێستا لایەنەکانی لەیەک دوورخستووەتەوە بەتایبەتی پارتی و یەکێتی. 

هەروەها دامەزراندن و بوونی ناوەندێکی ستراتیجی بۆ دیاریکردنی پلان و مافی کورد لەو دامەدەزگا سەربازی و ئەمنییانەدا، کە دامەزراوەکە نیشتمانی بێت و دووربێت لە ململانێ سیاسییە ناوخۆییەکان. 

پشتبەستن بەو دەق و ماددە دەستوورییانەی ماف بە پێکهاتەکانی عێراق دەدەن لەناو دامەزراوە سەربازییەکاندا رێژەیان هەبێت، بۆ جێبەجێکردنی ئەمەش بگەڕێنەوە بۆ دادگای فیدراڵی. 

یەکێکیتر لە پێشنیازەکان بۆ گەیشتن بە چارەسەر کە لەلایەنە پسپۆڕان و شارەزایانەوە جەختی لێکرایەوە یەکدەنگی و نەهێشتنی ناکۆکییەکانی نێوان لایەنە کوردییەکانە بۆ بوونی یەک گوتار و یەک ستراتیجی روون لە بەغداد.