20 کانوونی دووەم 2026
توێژینەوەیەکی نوێی دامەزراوەی ڤیژن بۆ لێكۆڵينهوهى ستراتيجى هۆشداری دەدات لە زیادبوونی بەکارهێنانی ماددە قڕکەرە کشتوکاڵییەکان لە عێراق و هەرێمی کوردستان، پێشنیار دەکات یاساکانی پەیوەست بەم ماددانە بە خێرایی پێداچوونەوەیان بۆ بکرێت، چونکە کاریگەرییە تەندروستی و ژینگەییەکانیان بە شێوەیەکی بەرچاو زیاد بوون.
ئەم توێژینەوەیە، کە بە زمانی ئینگلیزی لەلایەن د. کامەران ساڵح و د. رێبوار مستەفا ئامادە کراوە و ناونیشانی «رێکخستنی ژینگەیی و ڕوانگەی ئابووری لەسەر هاوردەکردن و بەڕێوەبردنی ماددە قڕکەرییەکان لە عێراق و هەرێمی کوردستان»ی هەیە، ئاشکرا دەکات عێراق لە پلەی 88هەم لە نێوان وڵاتانی جیهاندا لە هاوردەی ئەم ماددانەدا دایە و ساڵانە نزیکەی 73.5 ملیۆن دۆلار بۆ ئەم مەبەستە خەرج دەکات.
لە هەرێمی کوردستان، بەپێی توێژینەوەکە، یاساکان بە ئاسانی ڕێگە بە هاوردەکردن و بەکارهێنانی ماددە قڕکەرەکان دەدەن، ئەمەش وايکردووە زۆربەی جووتیاران بێ چاودێری گونجاو و بهشێوهيهكى خراپ ئەم ماددانە بەکاربهێنن. ئەنجامەکەی بریتییە لە زیانگەیاندنی تەندروستی مرۆڤ و ژینگە، لە کاتێکدا هیچ جێگرەوەیەکی سەلامەت و کارا بۆیان دیاری نەکراوە.
لە عێراقیش، یاسا پێویستی بە تۆمارکردن و هەڵسەنگاندنی ئەو ماددانە دەکات کە دەهێنرێن بۆ وڵاتەکە، بەڵام بەپێی توێژینەوەکە ئەم یاسایە لە زۆربەی کاتدا جێبەجێ نەکراوە. بۆیە توێژینەوەکە داوای پێداچوونەوەی فراوان بە یاساکان دەکات، بۆ پاراستنی تەندروستی گشتی و ژینگە.
هەروەها توێژینەوەکە ئاماژە دەکات کە سەرباری کێشە یاسایی و خراپ بەکارهێنان، بڕێکی زۆر ماددە قڕکەر بە شێوەی نایاسایی لە ڕێگەی ئێران و تورکیاوە دەگاتە عێراق و هەرێمی کوردستان. بەم هۆکارانەش، توێژینەوەکە گەیشتووە بەو ئەنجامەی کە پێداچوونەوەی یاساکان لەسەر ماددە قڕکەرییەکان پێویست و گرنگە، بۆ ئەوەی هاوسەنگی لە نێوان سوودی ئابووری، پاراستنی ژینگە و تەندروستی گشتی دروست بکرێت.
بڵاوکردنەوە